Төменгі жақ амелобластомасы: жіктелу, диагностика, хирургиялық ем және қалпына келтіру бойынша заманауи көзқарастар

Амелобластома клиникалық тұрғыдан маңызды, қатерсіз эпителийлі одонтогендік ісік, ол жергілікті агрессивті өсуімен және рецидивке бейімділігімен ерекшеленеді; жаңа түзілімдердің сексен пайызға дейіні төменгі жақта, негізінен молярлар, бұрыш және тармақ аймағында орналасады.

Шолудың мақсаты төменгі жақ амелобластомасының жіктелуі, молекулалық негіздері, диагностикасы, хирургиялық емі және қалпына келтірілуі туралы заманауи деректерді жүйелеу.

Әдебиет PubMed, ScienceDirect, eLibrary және CyberLeninka дерекқорларынан «амелобластома», «төменгі жақ», «одонтогендік ісіктер», «рецидив», «қалпына келтіру» кілт сөздері бойынша ізделді; жүйелі шолулар, метаталдаулар, түпнұсқа зерттеулер, клиникалық бақылаулар мен іргелі нұсқаулықтар, негізінен соңғы жиырма жыл ішіндегілер, таңдалып, сапалық түрде жинақталды.

Шолуда ісіктің Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас және мойын ісіктері жіктемесінің бесінші басылымына (2022 ж.) сәйкес жіктелуі, оның дамуының молекулалық-генетикалық механизмдері (BRAF және SMO гендері қатысатын сигналдық жолдардың бұзылуы), конусты-сәулелі компьютерлік томографияның жетекші рөлімен сәулелік диагностика принциптері, гистологиялық нұсқалары мен ерекше формалары (уницистозды, десмопластикалық, перифериялық, метастаздаушы),

Обзоры литературы сондай-ақ хирургиялық ем тактикасы қарастырылды. Мүшені сақтайтын және радикалды араласулар кезіндегі рецидив жиілігі туралы деректер талданып, резекцияның жеткілікті шеттерінің рөлі негізделді. Төменгі жақты қалпына келтірудің заманауи әдістері, оның ішінде қалпына келтіруші титан пластиналары, васкуляризацияланған лоскуттар және цифрлық жобалау мен виртуалды хирургиялық жоспарлау арқылы жасалатын жеке титан конструкциялары жеке қарастырылды. Диагностикаға, радикалды емге және қалпына келтіруге жеке көзқарас қажеттігі туралы қорытынды жасалды.

1. Аржанцев А.П. Доброкачественные опухоли челюстей и их рентгеноскиалогические проявления. REJR . 2020; 10 (1): 27-42. https://doi.org/10.21569/2222-74152020-10-1-27-42

2. Афанасьев В.В. Хирургическая стоматология. М.; 2021: 400.

3. Бернадский Ю.И. Основы челюстно-лицевой хирургии и хирургической стоматологии. М.; 2011: 418.

4. Дробышев А.Ю., Янушевич О.О. Челюстно-лицевая хирургия. М.; 2018: 880.

5. Колесов А.А., Воробьёв Ю.И., Каспарова Н.Н. Новообразования мягких тканей и костей лица у детей и подростков. М.; 1989: 304.

6. Пачес А.И. Опухоли головы и шеи. М.; 2013: 478.

7. Робустова Т.Г. Хирургическая стоматология. М.; 2003: 504.

8. Сёмкин В.А., Бабиченко И.И., Усачев Е.С., Зарецкая А.С. Клинико-морфологическая характеристика амелобластом. Стоматология. 2013; 92 (4): 40-43.

9. Соловьёв М.М. Онкологические аспекты в стоматологии. М.; 1983: 164.

10. Тимофеев А.А. Челюстно-лицевая хирургия. Киев; 2007: 696.

11. Кулаков А.А., Робустова Т.Г., Неробеев А.И. Хирургическая стоматология и челюстно-лицевая хирургия. М.; 2015: 928.

12. Wüster J., Brandenburg M., Elter T.L., Neckel N., Fenske J., Doll C., Rendenbach C., Heiland M., Steffen C., Kreutzer K., Koerdt S. Accuracy of CAD/CAM planned mandibular reconstruction with scapula free flaps in reconstructive head and neck surgery A single center study. Oral Maxillofac Surg 2026; 30 (1): 22. https://doi.org/10.1007/s10006-02601505-z

13. Laborde A., Nicot R., Wojcik T., Ferri J., Raoul G. Ameloblastoma of the jaws: Management and recurrence rate. Eur. Ann. Otorhinolaryngol. Head Neck Dis. 2017; 134 (1): 7-11. https://doi.org/10.1016/j.anorl.2016.09.004

14. Mamat Yusof M.N., Ch’ng E.S., Radhiah Abdul Rahman N. BRAF V600E Mutation in Ameloblastoma: A Systematic Review and MetaAnalysis. Cancers (Basel) . 2022; 14 (22): 5593. https://doi.org/10.3390/cancers14225593

15. Fernandes G.S., Girardi D.M., Bernardes J.P.G., Fonseca F.P., Fregnani E.R. Clinical benefit and radiological response with BRAF inhibitor in a patient with recurrent ameloblastoma harboring V600E mutation. BMC Cancer . 2018; 18 (1): 887. https://doi.org/10.1186/s12885-018-4802-y

16. Sarode G., Gondivkar S.M., Gore A., Anand R., Sengupta N., Mehta V., Sarode S.C. Clinico-pathological and prognostic overview of metastasizing ameloblastoma: An overview of the systematic reviews. J. Oral. Biol. Craniofac. Res. 2023; 13 (6): 751-757. https://doi.org/10.1016/j.jobcr.2023.10.006

17. Chrcanovic B.R., Martins-Chaves R.R., Pontes F.S.C., Fonseca F.P., Gomez R.S., Pontes H.A.R. Comparison of survival outcomes between ameloblastic carcinoma and metastasizing ameloblastoma: A systematic review. J. Oral. Pathol. Med. 2022; 51 (7): 603-610. https://doi.org/10.1111/jop.13334

18. Luo J., You M., Zheng G., Xu L. Cone beam computed tomography signs of desmoplastic ameloblastoma: review of 7 cases. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol Oral Radiol . 2014; 118 (4): e126-33. https://doi.org/10.1016/j.oooo.2014.07.008

19. Luo J., You M., Wen C., Xu L., Zheng G. Cone-beam CT features of ameloblastomas. Hua Xi Kou Qiang Yi Xue Za Zhi . 2014; 32 (4): 373-377. https://doi.org/10.7518/hxkq.2014.04.013

20. González-González R., López-Verdín S., Lavalle-Carrasco J., Molina-Frechero N., Isiordia Espinoza M., Carreón-Burciaga R.G., BolognaMolina R. Current concepts in ameloblastomatargeted therapies in B-raf proto-oncogene serine/ threonine kinase V600E mutation: Systematic review. World J. Clin. Oncol. 2020; 11 (1): 31-42. https://doi.org/10.5306/wjco.v11.i1.31

21. Gasparro R., Giordano F., Campana M.D., Aliberti A., Landolfo E., Dolce P., Sammartino G., di Lauro A.E. The Effect of Conservative vs. Radical Treatment of Ameloblastoma on Recurrence Rate and Quality of Life: An Umbrella Review. J. Clin. Med. 2024; 13 (17): 5339. https://doi.org/10.3390/jcm13175339

22. Turkstani H., Alfaifi A., Akintoye S.O. Exploratory Advanced Radiotherapies for Ameloblastoma and Ameloblastic Carcinoma-A Concise Review. Oral Dis. 2025; 31 (10): 2848-2856. https://doi.org/10.1111/odi.15403

23. Zhao Z., Xiong G., Wang C., Cao W. From pathogenesis to precision medicine: Transformative advances in research and treatment of ameloblastoma. Cancer Lett. 2025; 612: 217448. https://doi.org/10.1016/j.canlet.2025.217448

24. Rizzitelli A., Smoll N.R., Chae M.P., Rozen W.M., Hunter-Smith D.J. Incidence and overall survival of malignant ameloblastoma. PLoS One. 2015; 10 (2): e0117789. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0117789

25. Lau S.L., Samman N. Recurrence related to treatment modalities of unicystic ameloblastoma: a systematic review. Int. J. Oral Maxillofac. Surg. 2006; 35 (8): 681-690. https://doi.org/10.1016/j.ijom.2006.02.016

26. Singh S.K., Indu S., Saidha N., Madhusudana H.N., Sharma P., Srivastava A., Kamboj A. Management of large multicystic ameloblastoma of mandibleResection and reconstruction with recon plate. J. Oral Med., Oral Surg., Oral Pathol., Oral Radiol. 2023; 9 (2): 99-103. https://doi.org/10.18231/j.jooo.2023.022

27. Sampson D.E., Pogrel M.A. Management of mandibular ameloblastoma: the clinical basis for a treatment algorithm. J. Oral. Maxillofac. Surg. 1999; 57 (9): 1074-1077. https://doi.org/10.1016/s02782391(99)90328-2

28. Cortese A., Spirito F., Claudio P.P., Lo Muzio L., Ruggiero A., Gargiulo M. Mandibular Reconstruction after Resection of Ameloblastoma by Custom-Made CAD/CAM Mandibular Titanium Prosthesis: Two Case Reports, Finite Element Analysis and Discussion of the Technique. Dent. J. (Basel). 2023; 11 (4): 106. https://doi.org/10.3390/dj11040106

29. Wang Y., Wu T., Shang Z., Shao Z. Mandibular reconstruction with a custom-made CAD/CAM porous titanium prosthesis in a 10-yearold patient and the long-term prognosis. Int. J. Oral. Maxillofac. Surg. 2025; 54 (12): 1147-1151. https://doi.org/10.1016/j.ijom.2025.07.005

30. Pandiar D., Anand R., Kamboj M., Narwal A., Shameena P.M., Devi A. Metastasizing Ameloblastoma: A 10 Year Clinicopathological Review with an Insight Into Pathogenesis. Head Neck Pathol. 2021; 15 (3): 967-974. https://doi.org/10.1007/s12105-020-01258-5

31. Escobar E., Gómez-Valenzuela F., Peñafiel C., Ortega-Pinto A. Odontogenic tumours in a Chilean population: a retrospective study of 544 Med. Oral. cases based on 2022 WHO classification. Patol. Oral. Cir. Bucal. 2023; 28 (6): e596-e606. https://doi.org/10.4317/medoral.26008

32. Pagare J., Gayatri K. Radiographic Features of Histopathologically Confirmed Ameloblastoma: A Retrospective Study Using ConeBeam Computed Tomography (CBCT). International Journal of Research and Reports in Dentistry. 2025; 8 (2): 357-364. https://doi.org/10.9734/ijrrd/2025/v8i2240

33. Hosalkar R., Saluja T.S., Swain N., Singh S.K. Prognostic evaluation of metastasizing ameloblastoma: A systematic review of reported cases in literature. J. Stomatol. Oral Maxillofac. Surg. 2021; 122 (2): 192-198. https://doi.org/10.1016/j.jormas.2020.07.001

34. Antonoglou G.N., Sándor G.K. Recurrence rates of intraosseous ameloblastomas of the jaws: a systematic review of conservative versus aggressive treatment approaches and meta-analysis of non-randomized studies. J. Craniomaxillofac. Surg. 2015; 43 (1): 149-157. https://doi.org/10.1016/j.jcms.2014.10.027

35. Soluk-Tekkesin M., Wright J.M. The World Health Organization Classification of Odontogenic Lesions: A Summary of the Changes of the 2022 (5th) Edition. Turk Patoloji Derg. 2022; 38 (2): 168-184. https://doi.org/10.5146/tjpath.2022.01573

36. Neagu D., Escuder-de la Torre O., Vázquez-Mahía I., Carral-Roura N., Rubín-Roger G., Penedo-Vázquez Á., Luaces-Rey R., López-Cedrún J.L. Surgical management of ameloblastoma. Review of literature. J. Clin. Exp. Dent. 2019; 11 (1): e70-e75. https://doi.org/10.4317/jced.55452

37. Infante-Cossio P., Prats-Golczer V., Gonzalez-Perez L.M., Belmonte-Caro R., MartinezDE-Fuentes R., Torres-Carranza E., Gacto-Sanchez P., Gomez-Cia T. Treatment of recurrent mandibular ameloblastoma. Exp. Ther. Med. 2013; 6 (2): 579583. https://doi.org/10.3892/etm.2013.1165

38. Seintou A., Martinelli-Kläy C.P., Lombardi T. Unicystic ameloblastoma in children: systematic review of clinicopathological features and treatment outcomes. Int. J. Oral. Maxillofac. Surg. 2014; 43 (4): 405-412. https://doi.org/10.1016/j.ijom.2014.01.003

39. Singh A., Astekar M., Singh A., Mukul S.K., Rao R.S., Mishra M., Shukla B. Unicystic ameloblastoma: Systematic review of clinicopathologic features and treatment outcomes in infants, children and young adults. Natl. J. Maxillofac. Surg. 2025; 16 (3): 427-439. https://doi.org/10.4103/njms.njms_101_24

40. Vered M., Wright J.M. Update from the 5th Edition of the World Health Organization Classification of Head and Neck Tumors: Odontogenic and Maxillofacial Bone Tumours. Head Neck Pathol. 2022; 16 (1): 63-75. https://doi.org/10.1007/s12105021-01404-7