Алиментарлық тәуелді аурулары бар егде және қарт жастағы адамдардың тағам рационының нутриенттік құрамы мен нутрициялық мәртебенің биохимиялық көрсеткіштері арасындағы өзара байланыстың гендерлік ерекшеліктері

Зерттеудің мақсаты. 60 – 90 жастағы ерлер мен әйелдерде алиментарлық тәуелді аурулар кезінде тағам рационының нутриенттік құрамы мен нутрициялық мәртебенің биохимиялық көрсеткіштері арасындағы өзара байланыстың сипатын анықтап, осы корреляциялық байланыстардың гендерлік ерекшеліктерін айқындау.

Материалдар және әдістер. Көлденең зерттеу барысында 60 – 90 жас аралығындағы 350 адам қарастырылды: егде жастағылар (60 – 74 жас) және қарт жастағылар (75 – 90 жас). Нутритивтік мәртебені бағалау үшін келесі көрсеткіштер зерттелді: антропометрия (дене салмағы, бойы, дене салмағы индексі); тамақтануды бағалау (тәуліктік орташа тағам рационының макро- және микронутриенттер құрамын талдау); биохимиялық зерттеулер (қандағы глюкоза, холестерин, креатинин, мочевина және триглицерид деңгейлері анықталды); статистикалық талдау (өзара байланыстарды бағалау үшін Спирменнің рангілік корреляция коэффициенті қолданылды). Байланыс күші: әлсіз (r = 0,1 – 0,3), орташа (r = 0,3 – 0,5), күшті (r > 0,5) деп интерпретацияланды. Маңыздылық деңгейі p < 0,05 деп қабылданды.

Нәтижелер және талқылау. Ерлерде дене салмағы индексі глюкоза, холестерин және триглицерид деңгейлерімен оң корреляция көрсетті. Ақуыздар, майлар, А, Е және В1 дәрумендерін тұтыну креатинин мен мочевина деңгейлерінің жоғарылауымен байланыста болды, бұл белсенді алмасу процестерін көрсетеді.

Әйелдерде нутриенттер мен биохимиялық көрсеткіштер арасындағы байланыстар әлсіз және әртүрлі бағытта болды: глюкоза деңгейі көмірсулар мен рационның энергия құндылығын тұтынумен теріс корреляция көрсетті, ал мочевина кальций мен токоферолдың түсуімен оң байланыста болды.

Осылайша, ерлерде нутриенттік құрам мен метаболикалық көрсеткіштер арасындағы байланыстар неғұрлым айқын және жүйелі сипатта, бұл зат алмасуды реттеудің гендерлік ерекшеліктерін көрсетеді.

Қорытындылар. Егде жастағы ерлерде тағам рационының нутриенттік құрамы мен биохимиялық көрсеткіштері арасындағы корреляциялар әйелдерге қарағанда айқынырақ байқалды. Әйелдерде бұл байланыстар әлсіз және әртүрлі бағытта, бұл қартаюдың физиологиялық және гормондық ерекшеліктерімен байланысты. Нәтижелер нутрициялық мәртебені бағалауда және алиментарлық тәуелді аурулардың алдын алу мақсатында жекелендірілген тамақтану бойынша ұсынымдар әзірлеуде гендерлік айырмашылықтарды ескерудің қажеттілігін дәлелдейді.

1. Cheong H.K., Kim E.J., Kim J.Y. Nutritional biomarkers and associated factors in older adults. Nutrients. 2020; 12 (11): 3407. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7693785/

2. Ostan R., Monti D., Mari D., Arosio B., Franceschi C. Gender, aging and the determinants of nutrition: The NU-AGE study approach. Frontiers in Physiology. 2018; 9: 1359. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphys.2018.01359/full

3. Asamane E.A., Greig C.A., Thompson J.L., Aunger J.A. The association between nutrient intake, nutritional status and gender differences in older adults. BMC Nutrition. 2020; 6: 36. https://bmcnutr.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40795-020-00363-6

4. Rurik I., Torzsa P., Kolozsvári L.R. Nutritional differences between elderly men and women: Primary care evaluation in Hungary. Archives of Gerontology and Geriatrics. 2006; 43(3): 289-299. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16276075/

5. González-Gross M., Marcos A. Nutrition and healthy aging: A lifelong approach. Nutrients. 2018; 10 (12): 1945. https://doi.org/10.3390/nu10121945

6. Jia P., Sun M., Zhang X. Changing food consumption and nutrition intake in Kazakhstan: Evidence from household surveys. Nutrients. 2022; 14 (2): 300. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8778289/

7. Kusumaratna R.K. Nutritional differences and metabolic status between elderly men and women in Indonesia. Medicina (Kaunas). 2019; 55 (5): 192.

8. Тулеуова Р.Ш., Жамалиева Л.М. Гендерные особенности питания взрослого населения и их связь с кардиометаболическим риском в казахской популяции. Репродуктивная медицина (Центральная Азия). 2025; 2: 193-202.

9. Сатаева Ж.И. Сравнительный анализ питания пожилых людей в Казахстане. Механика и технологии. 2021; 3: 5-13.

10. Беисбекова А.К., Омарова А.Б., Датхабаева Г.К. Особенности питания пожилых людей во всем мире и в Казахстане. Гигиена и санитария. 2017; 1: 459-462.

11. Таева А.М., Кузнецова О.А., Сатаева Ж.И., Тапалова Д.Б. К вопросу о здоровом питании пожилых людей в Республике Казахстан. Вестник ВСГУТУ. 2019; 4 (75): 11-17. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/k-voprosu-ozdorovom-pitanii-pozhilyh-lyudey-v-respublikekazahstan

12. Амреева З.К. Оценка нутриционного статуса пожилых пациентов (на примере диализных пациентов). Medzdrav.kz. 2019; 3: 14-22.