Дені сау көмір өндірушілерге арналған сауалнаманы әзірлеу және валидациялау

Зерттеудің мақсаты. Көмір өнеркәсібінің сау кеншілерінде өкпенің созылмалы обструктивті ауруының (ӨСОА) және онымен байланысты жағдайлардың даму қаупінің факторларын анықтау үшін сауалнаманы әзірлеу, валидациялау және сынақтан өткізу.

Материалдар және әдістер. Сауалнама 5 блоктан тұрады (71 сұрақ): әлеуметтік-демографиялық және тұрғын үй-тұрмыстық жағдайлар (16), жаман әдеттер (5), денсаулық жағдайы және оның еңбек процесіндегі өзгерістері (19), жұмыс қызметінің сипаты және зиянды өндірістік факторлар (19), еңбек процесінің ауырлығы мен шиеленісі (12). Сонымен қатар стандартталған шкалалар қолданылды: WHOQOL-BREF, PHQ-9, Айзенк тесті, Войтенко индексі, Мюнстерберг тесті. Тілдік бейімделу, сараптамалық бағалау, 102 сау ер көмір өндірушілерде пилоттық тестілеу жүргізілді (орташа жасы 37,2±6,0). Құрылымдық жарамдылық негізгі компоненттер әдісімен бағаланды, сенімділік α кронбах коэффициентімен бағаланды. Статистикалық өңдеу IBM SPSS Statistics 13 және STATISTICA 10 жүйелерінде орындалды.

Нәтижелер және талқылау. Сауалнаманы толтырудың орташа уақыты 7-8 минутты құрады. Сұрақтар респонденттердің көпшілігіне түсінікті болды; тек 5%-ы түсіндіруді қажет етті. Блоктардың факторлық жүктемелері 0,639-0,871 аралығында болды. Кронбахтың α мәндері блоктар бойынша: 0,520 (әлеуметтік-демографиялық), 0,855 (жаман әдеттер), 0,785 (денсаулық жағдайы), 0,757 (еңбек жағдайлары), 0,657 (еңбек ауырлығы мен шиеленісі). Көрсеткіштер қанағаттанарлық құрылымдық жарамдылықты және қолайлы–көптеген блоктардың жақсы ішкі үйлесімділігін көрсетті.

Қорытындылар. Әзірленген Сауалнама Ғылыми және эпидемиологиялық зерттеулерде, сондайақ көмір өндірушілер арасындағы практикалық профилактикалық жұмыстарда пайдалану үшін жеткілікті сенімділік пен жарамдылықты көрсетеді. Нәтижелер ӨСОА даму қаупі жоғары топтарды анықтауға және мақсатты алдын алу шараларын жоспарлауға мүмкіндік береді.

1. Аманбекова А.У., Омаркулов Б.К. Состояние службы медицины труда в Республике Казахстан. Перспективы развития медицины труда и медицинской экологии. Караганда; 2023: 23-25.

2. World Health Organization. Chronic obstructive pulmonary disease (COPD). Fact sheet. https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/chronic-obstructive-pulmonary-disease-(copd)

3. Тихонова Г.И., Пиктушанская Т.Е., Горчакова Т.Ю., Серебряков П.В. Продолжительность жизни шахтёров-угольщиков с установленным диагнозом профзаболевания. Медицина труда и промышленная экология. 2022; 62 (6): 419-426. https://doi.org/10.31089/1026-9428-2022-62-6-419-426

4. Фомин А.И., Грунской Т.В. (). Сравнительный анализ профессиональной заболеваемости на предприятиях добывающих отраслей промышленности Кемеровской области – Кузбасса и Республики Коми. Вестник научного центра по безопасности работ в угольной промышленности. 2021; 1: 51-56.

5. Жученко Л.А., Касимовская Н.А., Якушина Ирина Ивановна. Медико-генетическое консультирование и профилактика врожденной и наследственной патологии в Российской Федерации. Проблемы социальной гигиены, здравоохранения и истории медицины. 2015; 23 (6): 38-40.

6. Товстий М.А., Мажкенов С.А., Зибарев Е.В., Кравченко О.К., Никонова С.М. Использование анкетного опроса для выявления влияния производственных факторов на функциональное состояние работников. Гигиена и санитария. 2025; 104 (12): 1686-1693. https://doi.org/10.47470/0016-9900-2025-104-12-1686-1693

7. Hayton J.C., Allen D.G., Scarpello V. Factor Retention Decisions in Exploratory Factor Analysis: A Tutorial on Parallel Analysis. Organization Research Methods. 2004; 7: 191-205. http://dx.doi.org/10.1177/1094428104263675

8. Cronbach L. J. Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika. 1951; 16: 297-334.

9. Streiner D.L., Norman G.R. Health measurement scales a practical guide to their development and use. Oxford; 2008: 345.