Қазақстан Республикасындағы мейіргерлік персоналдың еңбек өмірі сапасы: талдау және бағалау

Зерттеудің мақсаты. Қазақстандағы мейіргерлік персоналдың еңбек жағдайларын, еңбек қатынастарын және кәсіби даму жүйесін Халықаралық еңбек ұйымы-ның №149 Конвенциясы және №157 Ұсынымы талаптары тұрғысынан талдау болып табылады. Зерттеу барысында халықаралық тәсілдер, нормативтік-құқықтық база, сондай-ақ мейіргерлер арасында жүргізілген социологиялық сауалнама нәтижелері қарастырылып, негізгі мәселелер мен оларды шешу бағыттары айқындалады.

Материалдар және әдістер. Зерттеуде сандық, сапалық және салыстырмалы-талдамалық әдістерді біріктіретін кешенді (аралас) тәсіл қолданылды, бұл Қазақстан Республикасындағы мейіргерлік персоналдың еңбек жағдайларын, еңбек қатынастарын және кәсіби даму жүйесін бағалауға мүмкіндік береді.

Нәтижелер және талқылау. Халықаралық тәжірибе денсаулық сақтау жүйелерін тиімді басқару адам ресурстарының жай-күйі мен медицина қызметкерлерінің еңбек жағдайларын ескермей мүмкін еместігін көрсетеді. ЕО және ЭЫДҰ елдерінде кадрлармен қамтамасыз етілуін, еңбек жүктемесін және еңбек жағдайларының медициналық қызмет сапасына әсерін бағалау үшін мониторинг жүйелері қолданылады. Ұқсас тәсілдер Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және Халықаралық еңбек ұйымы тарапынан денсаулық сақтау жүйелерінің тұрақтылығын бағалау кезінде де пайдаланылады.

Қорытындылар. Зерттеу нәтижелері Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін кадрларды басқарудың тек сандық тәсілінен еңбек жағдайларын, кәсіби тәуекелдерді және адам ресурстарын дамытуды ескеретін кешенді модельге көшу қажеттігін көрсетеді. Ұсынылған шараларды іске асыру медицина қызметкерлерінің жүктемесін азайтуға, олардың еңбек өмірінің сапасын арттыруға және денсаулық сақтау жүйесінің ұзақ мерзімді тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

1. Конвенция №149 о занятости и условиях труда и жизни сестринского персонала (Женева, 1977 г.). https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_norm/@normes/documents/normativeinstrument/wcms_c149_ru.htm

2. Рекомендация №157 о занятости и условиях труда и жизни сестринского персонала (Женева, 1977 г.). https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_norm/@normes/documents/normativeinstrument/wcms_r157_ru.htm

3. Всемирная организация здравоохранения. Сестринское дело. https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/nursing-and-midwifery

4. Сыдыкова Б.Қ., Умбетпаев А.Т., Байгожина З.А., Хисметова З.А., Самарова У.С., Сарсенбаева Г.Ж., Елисинова А.М., Смаилова Д.С. Стимулирование профессионального развития медицинских сестер как способ повышения качества медицинской деятельности. Наука и здравоохранение. 2021; 23 (4): 199-207. https://doi.org/10.34689/SH.2021.23.4.022

5. Байгожина З.А., Койков В.В., Умбетжанова А.Т., Бекбергенова Ж.Т. Внедрение новой модели сестринской службы в организациях здравоохранения. Journal of Health Development. 2020; 36: 68-83. https://doi.org/10.32921/2225-9929-2020-36-69-83

6. Sherwood G. Nurses’ expanding role in developing safety culture: Quality and Safety Education for Nurses competencies in action. Journal of Research in Nursing. 2015; 20 (8): 734-740. https://doi.org/10.1177/1744987115621142

7. VanFosson C.A., Jones T.L., Yoder L.H. Unfinished nursing care: An important performance measure for nursing care systems. Nurs Outlook. 2016; 64 (2): 124-136. https://doi.org/10.1016/j.outlook.2015.12.010

8. Nowrouzi B., Giddens E., Gohar B., Schoenenberger S., Bautista M.C., Casole J. The quality of work life of registered nurses in Canada and the United States: a comprehensive literature review. Int. J. Occup. Environ. Health. 2016; 22 (4): 341-358. https://doi.org/10.1080/10773525.2016.1241920

9. Sibuea Z.M., Sulastiana M., Fitriana E. Factor Affecting the Quality of Work Life Among Nurses: A Systematic Review. J. Multidiscip. Healthc. 2024; 17: 491-503. https://doi.org/10.2147/JMDH.S446459

10. Liang H.Y., Tseng T.Y., Dai H.D., Chuang J.Y., Yu S. The relationships among overcommitment, effort-reward imbalance, safety climate, emotional labour and quality of working life for hospital nurses: a structural equation modeling. BMC Nurs. 2023; 22 (1): 204. https://doi.org/10.1186/s12912-023-01355-0.

11. Gooch C.M., Wadhwa R. Body Fluid Exposures. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557850/

12. Marković-Denić L., Branković M., Maksimović N., Jovanović B., Petrović I., Simić M., Lesić A. Occupational exposures to blood and body fluids among health care workers at university hospitals. Srp. Arh. Celok. Lek. 2013; 141 (11-12): 789-793. https://doi.org/10.2298/sarh1312789m

13. Wang K., Zeng X., Li J., Guo Y., Wang Z. The prevalence and risk factors of work-related musculoskeletal disorders among nurses in China: A systematic review and meta-analysis. Int. J. Nurs. Stud. 2024; 157: 104826. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2024.104826

14. Zamurayeva A.U., Aldabergenova T.K., Zhunussova A.T., Pshembayeva R.K., Zhilkibayeva Z.B., Sarsenbayeva F.S., Eniola A.A., Ojeka J.D. Occupational stressors experienced by healthcare professionals in the course of the COVID-19 crisis. Afr. J. Reprod. Health. 2024; 28 (8): 67-76. https://doi.org/10.29063/ajrh2024/v28i8.7

15. Drennan V.M., Ross F. Global nurse shortages-the facts, the impact and action for change. Br. Med. Bull. 2019; 130 (1): 25-37. https://doi.org/10.1093/bmb/ldz014

16. Wu F., Lao Y., Feng Y., Zhu J., Zhang Y., Li L. Worldwide prevalence and associated factors of nursing staff turnover: A systematic review and meta-analysis. Nurs Open. 2024; 11 (1): e2097. https://doi.org/10.1002/nop2.2097

17. Maniscalco L., Enea M., de Vries N. et al. Intention to leave, depersonalisation and job satisfaction in physicians and nurses: a cross-sectional study in Europe. Sci. Rep. 2024; 14: 2312. https://doi.org/10.1038/s41598-024-52887-7

18. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Статистика здравоохранения и социального обеспечения: динамические таблицы. https://stat.gov.kz/ru/industries/social-statistics/stat-medicine/dynamic-tables/

19. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Демографическая статистика: публикации. https://stat.gov.kz/ru/industries/social-statistics/demography/publications/