Ерте ревматоидты артрит кезіндегі ауру белсенділігі мен циклді цитруллинделген пептидке қарсы антиденелер (anti-CCP) мәртебесі арасындағы байланыс: көлденең зерттеу

Кіріспе. Ревматоидты артрит (РА) – кең таралған, еңбекке қабілеттіліктің төмендеуіне және мүгедектікке әкелуі мүмкін созылмалы аутоиммунды ауру. Ауруды ерте диагностикалау тиімді емді дер кезінде бастап, оның үдеуін баяулатуға мүмкіндік береді. РА-ның дамуы бірнеше қауіп факторларымен байланысты болғанымен, оның этиологиясы толық анықталмаған. Қазіргі таңда халықтың медициналық сауаттылығының артуы және зертханалық диагностиканың қолжетімділігі ауруды ерте анықтап, клиникалық ұсынымдарға сәйкес ем жүргізуге мүмкіндік береді.

Зерттеудің мақсаты. Ерте сатыдағы ревматоидты артриті бар науқастардағы аурудың клиникалық көріністерін бағалау және қауіп факторларының, циклді цитруллинделген пептидке қарсы антиденелердің (anti-CCP) мәртебесі мен ауру белсенділігі (Disease Activity Score 28 – DAS28) арасындағы байланысты анықтау.

Материалдар және әдістер. 2025 – 2026 жылдары ерте сатыдағы ревматоидты артритпен ауыратын 48 науқастың қатысуымен көлденең зерттеу жүргізілді. Науқастарға сауалнама жүргізіліп, зақымдалған буындар, аурудың клиникалық ерекшеліктері және қауіп факторлары бағаланды. Ауру белсенділігі DAS28 индексі бойынша анықталып, науқастар төмен, орташа және жоғары белсенділік топтарына бөлінді. Anti-CCP деңгейлері мен DAS28 көрсеткіштері арасындағы байланыс Спирменнің рангілік корреляциялық талдауы арқылы анықталды. Сондай-ақ қауіп факторларының және anti-CCP мәртебесінің ауру белсенділігімен байланысы бағаланды.

Нәтижелер және талқылау. DAS28 бойынша ауру белсенділігі 10,42%-ында төмен, 68,75%-ында орташа және 20,83%-ында жоғары деңгейде анықталды. Anti-CCP оң науқастарда DAS28 көрсеткіші anti-CCP теріс науқастарға қарағанда төмен болды. Спирменнің корреляциялық талдауы anti-CCP деңгейі мен DAS28 көрсеткіші арасында статистикалық маңызды әлсіз теріс корреляцияны көрсетті (rs = –0,28; p=0,048).

Қорытынды. Зерттеуге енгізілген 48 ерте сатыдағы ревматоидты артриті бар науқастардың басым көпшілігінде аурудың орташа белсенділігі анықталды. Сонымен қатар, anti-CCP антиденелерінің оң мәртебесі жоғары жиілікте кездесті. Буын синдромы бар науқастарда anti-CCP антиденелерін анықтау ревматоидты артритті ерте диагностикалауда және аурудың клиникалық ерекшеліктерін бағалауда маңызды зертханалық көрсеткіш болуы мүмкін.

1. Di Matteo A., Emery P. Rheumatoid arthritis: a review of the key clinical features and ongoing challenges of the disease. Panminerva Med. 2024; 66: 427-442. https://doi.org/10.23736/S0031-0808.24.05272-8

2. Далибаева Г.К., Габдулина Г.Х., Калмаханов С.Б. Потенциальные факторы риска и причины развития ревматоидного артрита. Фармация Казахстана. 2024; 3 (254): 59-68. https://doi.org/10.53511/pharmkaz.2024.65.23.007

3. Venetsanopoulou A.I., Alamanos Y., Voulgari P.V., Drosos A.A. Epidemiology and Risk Factors for Rheumatoid Arthritis Development. Mediterr. J. Rheumatol. 2023; 34 (4): 404-413. https://doi.org/10.31138/mjr.301223.eaf

4. Гульнева М.Ю., Носков С.М., Носкова Т.С., Малафеева Э.В. Качество жизни и микробиоценоз кишечника больных ревматоидным артритом. Архивъ внутренней медицины. 2014; (4): 17-20. https://doi.org/10.20514/2226-6704-2014-0-4-17-20

5. Василевский И.В. Связь дисбактериоза кишечника с ревматоидным артритом. Дни ревматологии в Санкт-Петербурге – 2021. СПб; 2021: 39-41.

6. Farquharson D., Butcher J.P., Culshaw S. Periodontitis, porphyromonas, and the pathogenesis of rheumatoid arthritis. Mucosal. Immunol. 2012; 5 (2): 112-120. https://doi.org/10.1038/mi.2011.6623

7. Mikuls T.R., Payne J.B., Yu F., Thiele G.M., Reynolds R.J., Cannon G.W., Markt J., McGowan D., Kerr G.S., Redman R.S., Reimold A., Griffiths G., Beatty M., Gonzalez S.M., Bergman D.A., Hamilton B.C., Erickson A.R., Sokolove, J., Robinson W.H., Walker C., Chandad F., O’Dell J.R. Periodontitis and Porphyromonas gingivalis in Patients With Rheumatoid Arthritis. Arthritis&Rheumatology. 2014; 66 (5): 1090-1100. https://doi.org/10.1002/art.38348

8. Quirke A.M., Lugli E.B., Wegner N., Hamilton B.C., Charles P., Chowdhury M., Ytterberg A.J., Zubarev R.A., Potempa J., Culshaw S., Guo Y., Fisher B.A., Thiele G., Mikuls T.R., Venables P.J. Heightened immune response to autocitrullinated Porphyromonas gingivalis peptidylarginine deiminase: a potential mechanism for breaching immunologic tolerance in rheumatoid arthritis. Ann. Rheum. Dis. 2014; 73: 263-269. https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2012-202726

9. Pradeepkiran J.A. Insights of rheumatoid arthritis risk factors and associations. J. Transl. Autoimmun. 2019; 2: 100012. https://doi.org/10.1016/j.jtauto.2019.100012

10. Dai X., Li P., Pan D. Research trends in estrogen and rheumatoid arthritis: a systematic bibliometric approach. Biol. Sex Differ. 2025; 17 (1): 18. https://doi.org/10.1186/s13293-025-00806-4

11. Meyer P.W., Anderson R., Ker J.A., Ally M.T. Rheumatoid arthritis and risk of cardiovascular disease. Cardiovasc. J. Afr. 2018; 29 (5): 317-321. https://doi.org/10.5830/CVJA-2018-018

12. Дибров Д.А., Авдеева А.С., Рыбакова В.В., Демидова Н.В., Насонов Е.Л. Клинические особенности АЦЦП-негативного и АЦЦПпозитивного вариантов ревматоидного артрита. Научно-практическая ревматология. 2023; 61 (2): 207-213. https://doi.org/10.47360/1995-4484-2023-207-213

13. Arnett F.C., Edworthy S.M., Bloch D.A., Mcshane D.J., Fries J.F., Cooper N.S., Healey L.A., Kaplan S.R., Liang M.H., Luthra H.S., Medsger T.A., Mitchell D.M., Neustadt D.H., Pinals R.S., Schaller J.G., Sharp J.T., Wilder R.L., Hunder G.G. The american rheumatism association 1987 revised criteria for the classification of rheumatoid arthritis. Arthritis & Rheumatism. 1988; 31: 315-324. https://doi.org/10.1002/art.1780310302

14. Aletaha D., Neogi T., Silman A.J. 2010 rheumatoid arthritis classification criteria: an American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism collaborative initiative. Ann. Rheum. Dis. 2010; 69 (9): 1580-1588. https://doi.org/10.1136/ard.2010.138461

15. Kwiatkowska B., Kłak A., Maślińska M., Mańczak M., Raciborski F. Factors of depression among patients with rheumatoid arthritis. Reumatologia. 2018; 56 (4): 219-227. https://doi.org/10.5114/reum.2018.77973

16. Хохлова Ю.В., Инамова О.В., Шиманьски Д.А., Лесняк О.М. Влияние отказа от табакокурения на активность ревматоидного артрита, интенсивность боли и качество жизни пациентов. Научно-практическая ревматология. 2025; 63 (5): 502-509. https://doi.org/10.47360/1995-4484-2025-502-509

17. Papandreou P., Gioxari A., Daskalou E., Grammatikopoulou M.G., Skouroliakou M., Bogdanos D.P. Mediterranean Diet and Physical Activity Nudges versus Usual Care in Women with Rheumatoid Arthritis: Results from the MADEIRA Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2023; 15 (3): 676. https://doi.org/10.3390/nu15030676

18. Fernández-Ávila D.G., David-Pardo D.G., Bermúdez M. Inicio de artritis reumatoide posterior a infección por SARS-CoV-2. Rev. Colomb. Reumatol. 2022; 29: 80-83. https://doi.org/10.1016/j.rcreu.2021.10.007

19. Slouma M., Mhemli T., Abbes M., Triki W., Dhahri R., Metoui L., Gharsallah I., Louzir B. Rheumatoid arthritis occurring after coronavirus disease 2019 (COVID-19) infection: Case based review. Egypt Rheumatol. 2022; 44 (3): 275-278. https://doi.org/10.1016/j.ejr.2022.03.001

20. Baimukhamedov C., Barskova T., Matucci-Cerinic M. Arthritis after SARS-CoV-2 infection. Lancet Rheumatol. 2021; 3 (5): 324-325. https://doi.org/10.1016/S2665-9913(21)00067-9

21. Jahid M., Khan K.U., Rehan-Ul-Haq, Ahmed R.S. Overview of Rheumatoid Arthritis and Scientific Understanding of the Disease. MediterrJ. 2023; 34 (3): 284-291. https://doi.org/10.31138/mjr.20230801.oo

22. Kronzer V.L., Davis J.M. Etiologies of Rheumatoid Arthritis: Update on Mucosal, Genetic, and Cellular Pathogenesis. Curr. Rheumatol. Rep. 2021; 23 (4): 21. https://doi.org/10.1007/s11926-02100993-0

23. Weman L., Salo H., Kuusalo L., Huhtakangas J., Kärki J., Vähäsalo P., Backström M., Sokka-Isler T. Initial presentation of early rheumatoid arthritis. PloS One. 2023; 18 (7): e0287707. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0287707

24. Cîrciumaru A., Kisten Y., Hansson M., Mathsson-Alm L., Joshua V., Wähämaa H., Loberg Haarhaus M., Lindqvist J., Padyukov L., Catrina S.B., Fei G., Vivar N., Rezaei H., Af Klint E., Antovic A., Réthi B., Catrina A.I., Hensvold A. Identification of early risk factors for anti-citrullinated-protein-antibody positive rheumatoid arthritis-a prospective cohort study. Rheumatology (Oxford). 2024; 63 (11): 31643171. https://doi.org/10.1093/rheumatology/keae146

25. Ilar A., Alfredsson L., Wiebert P., Klareskog L., Bengtsson C. Occupation and Risk of Developing Rheumatoid Arthritis: Results From a Population-Based Case-Control Study. Arthritis Care Res. 2018; 70 (4): 499-509. https://doi.org/10.1002/acr.23321

26. Zaniewicz-Kaniewska K., Sudoł-Szopińska I. Usefulness of sonography in the diagnosis of rheumatoid hand. J. Ultrason. 2013; 13 (54): 329-336. https://doi.org/10.15557/JoU.2013.0033

27. Zeng P., Klareskog L., Alfredsson L. Physical workload is associated with increased risk of rheumatoid arthritis: results from a Swedish population-based case-control study. RMD Open. 2017; 3: e000324. https://doi.org/10.1136/rmdopen-2016-000324

28. van Dijk B.T., Boeren A.M.P., Khidir S.J.H., den Hollander N.K., van der Helm-van Mil A.H.M. Work-related physical strain and development of joint inflammation in the trajectory of emerging inflammatory and rheumatoid arthritis: a prospective cohort study. RMD Open. 2024; 10 (2): e003895. https://doi.org/10.1136/rmdopen-2023-003895

29. Buckner J., Nicassio P., Holers V.M., Deane K.D., Norris J.M. Perceived Stress and Inflammatory Arthritis: A Prospective Investigation in the Studies of the Etiologies of Rheumatoid Arthritis Cohort. Arthritis Care Res (Hoboken). 2020; 72 (12):1766-1771. https://doi.org/10.1002/acr.24085

30. Nordberg L.B., Lillegraven S., Lie E., Aga A.B., Olsen I.C., Hammer H.B., Uhlig T., Jonsson M.K., van der Heijde D., Kvien T.K., Haavardsholm E.A., the ARCTIC working group. Patients with seronegative RA have more inflammatory activity compared with patients with seropositive RA in an inception cohort of DMARD-naïve patients classified according to the 2010 ACR/EULAR criteria. Ann. Rheum. Dis. 2017; 76 (2): 341-345. https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2015-208873