Энергетикалық сусындарды тұтынудың жүрек-қан тамырлар жүйесіне әсерін бағалау

Зерттеудің мақсаты. Студент жастар арасында энергетикалық сусындарды тұтынудың жүрекқан тамырлар жүйесіне тигізетін ықтимал әсерін бағалау.

Материалдар және әдістер. Зерттеуге  жоғары оқу орындарында оқитын 200 студент ерікті түрде қатысты. Жиналған деректер Statistica v.10 бағдарламасында талданды. Қатысушылар жас ерекшеліктеріне қарай 18 – 22 жас аралығы (1-ші топ) және 23 – 27 жас аралығы (2-ші топ). Үлгілердің өзара тәуелсіз сипаты мен деректердің қалыпты таралмауын ескере отырып, топтар арасындағы айырмашылықтарды салыстыру үшін Mann – Whitney U тесті және Cramér’s V коэффициенті қолданылды.

Нәтиежелер және талқылау. Нәтижелер энергетикалық сусындарды тұтыну жиілігі мен жас топтары арасында статистикалық тұрғыдан маңызды байланыс бар екенін көрсетті (χ²(3)=24,96; p<0,001). Крамердің V көрсеткіші 0,39 болды, бұл қалыпты қатынасты және жас топтары арасындағы тұтыну әдеттерінің айырмашылығын көрсетеді. 18 – 22 жас аралығындағы студенттер 23 – 27 жастағы топпен салыстырғанда энергетикалық сусындарды көбірек тұтынатыны анықталды. Энергетикалық сусындарды жиі тұтынатын студенттердің 30%-ы жүрек соғысының жиілеуінің белгілерін айтқан. Яғни, сирек пайдаланатын немесе мүлде қолданбағандар арасында мұндай шағымдар тек 10% (p<0,01) байқалды. Кіші жастағы студенттер арасында тахикардия 2,78 есе жиі кездеседі. Мүмкіндік коэффициентін есептеу (OR=3,5) 18 – 22 жас аралығындағы студенттерде тахикардияны дамыту қаупі ересек жастағы студенттерге қарағанда 3,5 есе жоғары екенін көрсетті. χ²=4,48 және критикалық мән 3,84 (p<0,05) статистикалық маңызды болып саналады.

Қорытынды. Нәтижелер энергетикалық сусындарды шамадан тыс және бақылаусыз тұтыну студенттердің, әсіресе 18 – 22 жас аралығындағылардың жүрек-қантамыр жүйесіне теріс әсер ететінін көрсетеді.

1. Ерицян К.Ю., Колпакова О.И. Современные подходы к изучению употребления энергетических напитков. Петербургская социология сегодня. 2017; 8: 137-149.

2. Трофимов Н.С., Кутя С.А., Кривенцов М.А. Влияние энергетических напитков на здоровье человека. Крымский журнал экспериментальной и клинической медицины. 2019; 9 (3): 75-82.

3. Застрожин М.С., Дрожжина Н.А. Эпидемиологические аспекты потребления энергетических напитков на территории Российской Федерации. Вопросы питания. 2015; 84 (2): 19-24.

4. Mandato J., Kola R., Tyson T., Laffin L., Bales R. The Effects of Energy Drinks on the Cardiovascular System: A Systematic Review. Curr. Cardiol Rep. 2025; 27 (1): 156. https://doi.org/10.1007/s11886-025-02293-w

5. Higgins J.P., Yarlagadda S., Yang B. Cardiovascular complications of energy drinks. Beverages. 2015; (1): 104-126. https://doi.org/10.3390/BEVERAGES1020104

6. Ludwig I.A., Mena P., Calani L., Cid C., Del Rio D., Lean M.E., Crozier A. Variations in caffeine and chlorogenic acid contents of coffees: what are we drinking? Food Funct. 2014; 5: 1718-1726. https://doi.org/10.1039/C4FO00290C

7. Tunnicliffe J.M., Erdman K.A., Reimer R.A. Lun V., Shearer J. Consumption of dietary caffeine and coffee in physically active populations: physiological interactions. Appl. Physiol. Nutr. Metab. 2008; 33: 1301-1310. https://doi.org/10.1139/H08-124

8. Finnegan D. The health effects of stimulant drinks. Nutr. Bull. 2003; 28: 147-155. https://doi.org/10.1046/J.14673010.2003.00345.X

9. Ali F., Rehman H., Babayan Z. Energy drinks and their adverse health effects: a systematic review of the current evidence. Postgrad. Med. 2015; 127: 308-322. https://doi.org/10.1080/00325481.2015.1001712

10. Sankararaman S., Syed W., Medici V., Sferra Th. Impact of energy drinks on health and well-being. Current Nutrition Reports. 2018; 7 (3): 121-130. https://doi.org/10.1007/S13668-018-0231-4