Жүйелік изотретиноинның теріге әсерін гистологиялық бағалау

Ұсынылған әдеби шолу изотретиноинді қолдану кезінде дермадағы гистоморфологиялық өзгерістер туралы деректерді қамтиды. Жүйелі іздеу 1980 жылғы қаңтардан 2026 жылғы қаңтарға дейін жарияланған ғылыми зерттеулер нәтижелері бойынша жүргізілді. Талдауға жүйелік изотретиноин терапиясы кезінде терідегі морфологиялық өзгерістерге арналған түпнұсқа зерттеулер, клиникалықморфологиялық жұмыстар, эксперименттік зерттеулер және шолу мақалалар енгізілді. Іздеу нәтижесінде 409 мақала анықталды, олардың ішінен бастапқы іріктеуден кейін соңғы талдауға 25 мақала алынды: олардың 19-еуі безеуке қарсы әсерге, қалған 6-еуі – изотретиноин қолдану аясында фотокартаю белгілерінің кері дамуына арналды. Әдебиеттерді талдау негізінде жүйелік изотретиноинді қолдану кезінде май бездері мен дерма тарапынан терідегі гистологиялық өзгерістер туралы деректер жинақталды.

Жүйелік изотретиноинді қолдану теріде клиникалық және гистологиялық тұрғыдан дәлелденген бірқатар өзгерістерге әкеледі. Атап айтқанда, май бездері айтарлықтай кішірейді (90%-ға дейін), ал себоциттердің дифференциациясы тежеледі. Бездердің құрылымы созылыңқы, «жасушалық» сипатқа ие болып, ортасында базальды пластинада орналасқан аздаған себоциттер ғана сақталады. Цитоплазма мөлшері ядро көлемімен салыстырғанда 35%-ға азаяды. Жетілмеген жасушалар саны айқын төмендейді, митоздар байқалмайды. Жартылай дифференцияланған жасушалар өте аз, жасушалардың көпшілігі жетілген және липид тамшыларымен толы болады. Десмосомалардың бұзылуы және кератинденген кератиноциттер арасындағы байланыстардың әлсіреуі тіркеледі, соның нәтижесінде микрокомедондар регрессияға ұшырайды, ал май жіпшелері клиникалық тұрғыдан айқын азаяды. Фолликулярлық кератинизация 55-70%-ға төмендейді. Комедондардағы тері шел майы мен бактериялар мөлшері айтарлықтай азаяды.

Изотретиноиннің фотокартаюға әсері тұрғысынан келесі гистологиялық өзгерістер анықталды: эпидермис қалыңдығының едәуір артуы, эластоздың азаюы, эпидермальды p53 деңгейінің төмендеуі, дерманың емізікшелерінің тегістелуі, трофиканың жақсаруы, қабыну инфильтратының және коллагеннің базофильді дегенерация дәрежесінің азаюы, оның тығыздығы мен концентрациясының артуы. Сонымен қатар, эластикалық талшықтардың саны азайып, құрылымы өзгерді: емге дейін олар шатасқан және фрагменттелген болса, емнен кейін неғұрлым фибриллярлы және тұтас күйге келген.

1. Bagatin E., Costa C.S. The use of isotretinoin for acne - an update on optimal dosing, surveillance, and adverse effects. Expert. Rev. Clin. Pharmacol. 2020; 13 (8): 885-897. https://doi.org/10.1080/17512433.2020.1796637

2. Semba R.D. On the ‘discovery’ of vitamin A. Ann. Nutr. Metab. 2012; 61(3): 192-198. https://doi.org/10.1159/000343124

3. Hartmann D., Bollag W. Historical aspects of the oral use of retinoids in acne. J. Dermatol. 1993; 20 (11): 674-678. https://doi.org/10.1111/j.1346-8138.1993.tb01362.x

4. Goldstein J.A., Comite H., Mescon H., Pochi P.E. Isotretinoin in the treatment of acne: histologic changes, sebum production, and clinical observations. Arch. Dermatol. 1982; 118 (8): 555-558.

5. Peck G.L., Olsen T.G., Butkus D., Pandya M., Arnaud-Battandier J., Gross E.G., Windhorst D.B., Cheripko J. Isotretinoin versus placebo in the treatment of cystic acne. A randomized double-blind study. J. Am. Acad. Dermatol. 1982; 6 (4): 735-745. https://doi.org/10.1016/s0190-9622(82)70063-5

6. Dalziel K., Kingston T., Marks R., The effects of isotretinoin on the pathology of early acne papules. Clinical and Experimental Dermatology. 1985; 10 (4): 365-370. https://doi.org/10.1111/j.1365-2230.1985.tb00583.x

7. Zelickson A.S., Strauss J.S., Mottaz J. Ultrastructural changes in sebaceous glands following treatment of cystic acne with isotretinoin. Am. J. Dermatopathol. 1986; 8 (2): 139-143. https://doi.org/10.1097/00000372-198604000-00008

8. Zelickson A.S., Strauss J.S., Mottaz J. Ultrastructural changes in open comedones following treatment of cystic acne with isotretinoin. Am. J. Dermatopathol. 1985; 7 (3): 241-244. https://doi.org/10.1097/00000372-198506000-00005

9. Plewig G., Dressel H., Pfleger M., Michelsen S., Kligman A.M. Low dose isotretinoin combined with tretinoin is effective to correct abnormalities of acne. J. Dtsch. Dermatol. Ges. 2004; 2 (1): 31-45. https://doi.org/10.1046/j.1439-0353.2004.03739.x

10. Tschan T., Steffen H., Supersaxo A. Sebaceous-gland deposition of isotretinoin after topical application: an in vitro study using human facial skin. Skin Pharmacol. 1997; 10 (3): 126-134. https://doi.org/10.1159/000211477

11. Vahlquist A., Rollman O., Holland D.B., Cunliffe W.J. Isotretinoin treatment of severe acne affects the endogenous concentration of vitamin A in sebaceous glands. J. Invest. Dermatol. 1990; 94 (4): 496-498. https://doi.org/10.1111/1523-1747.ep12874677

12. Nelson A.M., Zhao W., Gilliland K.L., Zaenglein A.L., Liu W., Thiboutot D.M. Isotretinoin temporally regulates distinct sets of genes in patient skin. J. Invest. Dermatol. 2009; 129 (4): 1038-1042. https://doi.org/10.1038/jid.2008.338

13. Randolph R.K., Simon M. Dermal fibroblasts actively metabolize retinoic acid but not retinol. J. Invest. Dermatol. 1998; 111 (3): 478-484. https://doi.org/10.1046/j.1523-1747.1998.00307.x

14. Baron J.M., Heise R., Blaner W.S., Neis M., Joussen S., Dreuw A., Marquardt Y., Saurat J.H., Merk H.F., Bickers D.R., Jugert F.K. Retinoic acid and its 4-oxo metabolites are functionally active in human skin cells in vitro. J. Invest. Dermatol. 2005; 125 (1): 143-153. https://doi.org/10.1111/j.0022202X.2005.23791.x

15. Nelson A.M., Gilliland K.L., Cong Z., Thiboutot D.M. 13-cis Retinoic acid induces apoptosis and cell cycle arrest in human SEB-1 sebocytes. J. Invest. Dermatol. 2006; 126 (10): 2178-2189. https://doi.org/10.1038/sj.jid.5700289

16. Nelson A.M., Zhao W., Gilliland K.L., Zaenglein A.L., Liu W., Thiboutot D.M. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin mediates 13-cis retinoic acid-induced apoptosis of human sebaceous gland cells. J. Clin. Invest. 2008; 118 (4): 1468-1478. https://doi.org/10.1172/JCI33869

17. Nelson A.M., Zhao W., Gilliland K.L., Zaenglein A.L., Liu W., Thiboutot D.M. Early gene changes induced by isotretinoin in the skin provide clues to its mechanism of action. Dermatoendocrinol. 2009; 1 (2): 100-101. https://doi.org/10.4161/derm.1.2.8107

18. Nelson A.M., Zhao W., Gilliland K.L., Zaenglein A.L., Liu W., Thiboutot D.M. Temporal changes in gene expression in the skin of patients treated with isotretinoin provide insight into its mech anism of action. Dermatoendocrinol. 2009; 1 (3): 177-187. https://doi.org/10.4161/derm.1.3.8258

19. Dispenza M.C., Wolpert E.B., Gilliland K.L., Dai J.P., Cong Z., Nelson A.M., Thiboutot D.M. Systemic isotretinoin therapy normalizes exaggerated TLR-2-mediated innate immune responses in acne patients. J. Invest. Dermatol. 2012; 132 (9): 2198-2205. https://doi.org/10.1038/jid.2012.111

20. Lumsden K.R., Nelson A.M., Dispenza M.C., Gilliland K.L., Cong Z., Zaenglein A.L., Thiboutot D.M. Isotretinoin increases skin-surface levels of neutrophil gelatinase-associated lipocalin in patients treated for severe acne. Br. J. Dermatol. 2011; 165 (2): 302-310. https://doi.org/10.1111/j.13652133.2011.10362.x

21. Agamia N.F., Hussein O.M., Abdelmaksoud R.E., Abdalla D.M., Talaat I.M., Zaki E.I., El Tawdy A., Melnik B.C. Effect of oral isotretinoin on the nucleo-cytoplasmic distribution of FoxO1 and FoxO3 proteins in sebaceous glands of patients with acne vulgaris. Exp. Dermatol. 2018; 27 (12): 1344-1351. https://doi.org/10.1111/exd.13787

22. Agamia N.F., El Mulla K.F., Alsayed N.M., Ghazala R.M., El Maksoud R.E.A., Abdelmeniem I.M., Talaat I.M., Zaki I.I., Sabah R.M., Melnik B.C. Isotretinoin treatment upregulates the expression of p53 in the skin and sebaceous glands of patients with acne vulgaris. Arch. Dermatol. Res. 2023; 315 (5): 13551365. https://doi.org/10.1007/s00403-022-02508-y

23. Schroeder M., Zouboulis C.C. All-trans-retinoic acid and 13-cis-retinoic acid: pharmacokinetics and biological activity in different cell culture models of human keratinocytes. Horm. Metab. Res. 2007; 39 (2): 136-140. https://doi.org/10.1055/s-2007-961813

24. Maddin S., Lauharanta J., Agache P., Burrows L., Zultak M., Bulger L. Isotretinoin improves the appearance of photodamaged skin: results of a 36week, multicenter, double-blind, placebo-controlled trial. J. Am. Acad. Dermatol. 2000; 42 (1): 56-63. https://doi.org/10.1016/s0190-9622(00)90009-4

25. Kalil C.L., Fachinello F.Z., Lamb F.M., Comunello L.N. Use of oral isotretinoin in photoaging therapy. Skinmed. 2008; 7 (1): 10-14. https://doi.org/10.1111/j.1540-9740.2007.07145.x

26. Rabello-Fonseca R.M., Azulay D.R., Luiz R.R., Mandarim-de-Lacerda C.A., Cuzzi T., Manela-Azulay M. Oral isotretinoin in photoaging: clinical and histopathological evidence of efficacy of an off-label indication. J. Eur. Acad. Dermatol. Venereol. 2009; 23 (2): 115-123. https://doi.org/10.1111/j.1468-3083.2008.02947.x

27. Bagatin E., Guadanhim L.R., Enokihara M.M., Sanudo A., Talarico S., Miot H.A., Gibson L. Low-dose oral isotretinoin versus topical retinoic acid for photoaging: a randomized, comparative study. Int. J. Dermatol. 2014; 53 (1): 114-122. https://doi.org/10.1111/ijd.12191

28. Bravo B.S., Azulay D.R., Luiz R.R., Mandarim-De-Lacerda C.A., Cuzzi T., Azulay M.M. Oral isotretinoin in photoaging: objective histological evidence of efficacy and durability. An. Bras. Dermatol. 2015; 90 (4): 479-486. https://doi.org/10.1590/abd1806-4841.20153703

29. Weiss J.S., Ellis C.N., Headington J.T., Tincoff T., Hamilton T.A., Voorhees J.J. Topical tretinoin improves photoaged skin. A double-blind vehicle-controlled study. JAMA. 1988; 259 (4): 527-532.