Қоғамдық денсаулық сақтау білімінде case-based learning әдісімен практикалық құзыреттерді дамыту

Кейстер негізіндегі оқыту – бұл қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы білім беру үдерісінде теориялық білім мен практикалық қолдануды біріктіретін динамикалық педагогикалық тәсіл. Бұл мақалада біз кейс-әдіске негіз болатын негізгі педагогикалық теорияларды қарастырдық. Қоғамдық денсаулық сақтау саласында біз қолданатын әртүрлі кейс түрлері сипатталған, олардың қатарына эпидемиологиялық, ұйымдастырушылық, денсаулықтың әлеуметтік детерминанттары, профилактикалық және этикалық кейстер кіреді.

Кейстерді әзірлеу және енгізу кезеңдеріне, сондай-ақ олардың білім беру үдерісіндегі тиімділігін бағалау әдістеріне ерекше назар аударылды. Кейс-әдіс студенттерге теориялық білімді меңгерумен қатар, денсаулық сақтау саласындағы күрделі міндеттерді шешу үшін қажетті практикалық дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді.

Жоғары білім беру бағдарламаларында кейс-әдісті қолдану студенттердің сыни ойлауын, аналитикалық қабілеттерін және топпен жұмыс істеу дағдыларын дамытуға ықпал етеді. Бұл құзыреттер қазіргі заманғы жағдайларда – пандемиялар, әлеуметтік-экономикалық теңсіздік және экологиялық мәселелер сияқты ортақ және төтенше сын-қатерлер туындаған кезде ерекше маңызға ие. Мұндай мәселелер кешенді тәсілді және пәнаралық өзара іс-қимылды талап етеді. Сонымен қатар, қоғамда бостандық деңгейінің артуы мен либерализация жағдайында қоғамдық денсаулық сақтау саласымен тікелей байланысты жаңа этикалық нормалар мен дилеммалар пайда болуда. Кейс-әдіс мамандарды этикалық аспектілер қоғамдық денсаулық сақтау тәжірибесімен тоғысатын осындай күрделі жағдайларда жұмыс істеуге дайындауда ерекше құнды.

1. Батяева Е.А., Ким Т.В., Барышникова И.А., Салихова Е.Ю., Рогова Н.Р., Пржанова А.А., Николаева Т.Л. Проблемно-ориентированное обучение: сущность, недостатки, преимущества. Медицина и экология. 2016; 1 (78): 4-8.

2. Витушинская В.Р., Савина Т.П., Маряшева С.В. Создание и реализация кейсов для обучения студентов и ДПО. Виртуальные технологии в медицине. 2024; 3: 163. https://doi.org/10.46594/2687-0037_2024_3_1846.

3. Ибрагимов Х.И., Ахмедов А.А., Ярмухаммедова Н.А., Равшанова М.С. Сравнение симуляционного и лекционного методов обучения: приобретение знаний и их долгосрочное сохранение у студентов-медиков. Виртуальные технологии в медицине. 2024; 1 (4): 328-333. https://doi.org/10.46594/2687-0037_2024_4_1987.

4. Кемелова Г.С., Досмагамбетова Р.С., Риклефс В.П., Гулзода М.К., Махмудзода Х.Р., Абдуллозода С.М. Модернизация высшего медицинского образования через повышение потенциала преподавателей. Медицинское образование и профессиональное развитие. 2021; 12 (1): 92-100. https://doi.org/10.33029/2220-8453-2021-12-1-92-100

5. Кенесариев У.И., Ержанова А.Е. Внедрение новой модели медицинского образования в преподавании дисциплин кафедры общей гигиены и экологии. Вестник КазНМУ. 2011; 2: 105-107.

6. Решетников В.А., Трегубов В.Н., Микерова М.С. Российский опыт профессиональной подготовки врачей по специальности «организация здравоохранения и общественное здоровье». Проблемы здоровья и экологии. 2017; 2: 80-84. https://doi.org/10.51523/2708-6011.2017-14-2-18

7. За последние 3 года уменьшается дефицит врачей в городах и селах. https:// ortcom.kz/ru/novosti/1723802402 (дата обращения: 30.04.2025)

8. Как отказ родителей от вакцинации детей ставит под угрозу жизни юных казахстанцев. https://informburo.kz/stati/kak-otkazroditelei-ot-vakcinacii-detei-stavit-pod-ugrozu-zizniyunyx-kazaxstancev (дата обращения: 30.04.2025).

9. Akilbekova D/, Yerdessov S., Gaipov A. Urgent health update: rising measles cases in Kazakhstan. Lancet Reg. Health Eur. 2023; 37:100828. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2023.100828

10. Barrows H., Robyn M., Tamblyn N. Problem- Based Learning: An Approach to Medical Education. NY: Springer Publishing Company; 1980: 206.

11. Beisenova R., Kuanyshevich B.Z., Turlybekova G., Yelikbayev B., Kakabayev A.A., Shamshedenova S., Nugmanov A. Assessment of Atmospheric Air Quality in the Region of Central Kazakhstan and Astana. Atmosphere. 2023; 14 (11): 1601. https://doi.org/10.3390/atmos14111601

12. Glushkova N., Smailova D., Namazbayeva Z. Prevalence of Smoking Various Tobacco Types in the Kazakhstani Adult Population in 2021: A Cross-Sectional Study. Int. J. Environ. Res. Public Health. 2023; 20 (2): 1509. https://doi.org/10.3390/ijerph20021509

13. Haruna U.A., Oladunni A.A., Abdulkadir A.K. Towards attaining universal health coverage in Kazakhstan: Challenges and important next steps. Health Promot. Perspect. 2025; 15 (1): 3-8. https://doi.org/10.34172/hpp.025.43529

14. Hmelo-Silver C.E. Problem-based learning: What and how do students learn? Educational Psychology Review. 2004; 16 (3): 235-266.

15. Leon J.S., Winskell K., McFarland D.A., del Rio C. A case-based, problem-based learning approach to prepare master of public health candidates for the complexities of global health. Am. J. Public Health. 2015; 105 (1): 92-96. https://doi.org/10.2105/AJPH.2014.302416

16. Lave J., Wenger E. Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. Cambridge: Cambridge University Press; 1991: 138. https://doi.org/10.1017/CBO9780511815355

17. Merriam S. B. The case study in educational research: a review of selected literature. The Journal of Educational Thought (JET). 1985; 19 (3): 204-217.

18. Paparini S., Green J., Papoutsi C. Case study research for better evaluations of complex interventions: rationale and challenges. BMC Med. 2020; 18: 301. https://doi.org/10.1186/s12916-020-01777-6

19. Piaget J. When Thinking Begins. The Origins of Intelligence in Children. NY: International Universities Press; 1952: 25-36. https://doi.org/10.1037/11494-000.

20. Afsouran N.R., Charkhabi M., Siadat S.A., Hoveida R., Oreyzi H.R., Thornton G. C. Casemethod teaching: Advantages and disadvantages in organizational training. Journal of Management Development. 2018; 37 (9-10): 711-720. https://doi.org/10.1108/JMD-10-2017-0324

21. Shen J., Yuan L., Ge R., Shao X., Jiang X. Improving medical student recruitment into neurosurgery through teaching reform. BMC Med. Educ. 2022; 22 (1): 656. https://doi.org/10.1186/s12909-022-03722-y

22. Toogood C. Supporting students to engage with case studies: a model of engagement principles. Educational Review. 2025; 77 (4): 1125- 1139. https://doi.org/10.1080/00131911.2023.2281227

23. Vygotsky L. S. Mind in Society: Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press; 1978: 159. https://www.jstor.org/stable/j.ctvjf9vz4 24. Wertsch J. V. Vygotsky and the Social Formation of Mind. Cambridge, MA: Harvard University Press; 1985: 262.

24. World Health Organization. Air pollution and health in Kazakhstan. https://www.who.int/publications/i/item/9789240071827

25. World Health Organization. Global Adult Tobacco Survey (GATS). https://www.who.int/publications/i/item/who-nmh-pnd-2019-12

26. World Health Organization. Global status report on alcohol and health 2018. https://www.who.int/publications/i/item/9789241565639