Пантогематогеннің темір тапшылығы анемиясы бар фертильді жастағы әйелдердегі жасушалық иммунитет көрсеткіштеріне әсері

Соңғы зерттеулер көрсеткендей, темір тапшылығы мен сарысулық темір деңгейінің төмен болуы (гипоферремия) тек қана анемияға әкеліп қана қоймай, сонымен қатар жүре пайда болған иммунитеттің әлсіреуіне және вакцинация тиімділігінің төмендеуіне себеп болуы мүмкін. Соңғы жылдары мүйізді бұғы шаруашылығы өнімдерінің әсер ету механизмдері мен оларды профилактикалық және реабилитация бағдарламаларында қолдану мүмкіндіктері белсенді түрде зерттелуде. Терапиялық тұрғыдан алғанда, марал мүйізінен, сондай-ақ өсімдік пен минералды тектегі өнімдерден тұратын кешенді препараттар – биологиялық белсенді қоспалар (ББҚ) жасау идеясы болашағы зор. Мегаполис жағдайында және жартылай дайын тағамдармен тамақтану кезінде ББҚ қолдану өзекті бола түсуде.

Зерттеудің мақсаты. Қазақстан Республикасы, Ақтөбе облысы, Мартөк ауданы, Қазан ауылындағы «Зәру» қожалығында өндірілген сұйық пантогематоген биологиялық белсенді қоспасының теміртапшылық анемиясымен ауыратын фертильді жастағы әйелдердің CD4 және CD8 жасушалық иммунитет көрсеткіштеріне әсерін зерттеу болып табылады.

Материалдар және әдістер. Зерттеуге 18 бен 49 жас аралығындағы 66 әйел қатысты. Барлық қатысушылар кездейсоқ іріктеу әдісімен екі топқа бөлінді: I (негізгі) топ – 33 әйел; II (бақылау) топ – 33 әйел. Негізгі топқа «Пантогематоген сұйық» биологиялық белсенді қоспасы (ББҚ) күніне 2 рет, 15 мл көлемінде, 14 күн бойы қабылдау ұсынылды. Бақылау тобына теміртапшылық анемия кезінде салауатты өмір салтын ұстану және дұрыс тамақтану ұсынылды. Пантогематогенді қабылдағаннан кейін 18-20 күн аралығында қан көрсеткіштеріне қайта зерттеу жүргізілді.

Нәтижелер және талқылау. Иммундық жүйе жасушаларын зерттеу барысында негізгі топта келесі өзгерістер анықталды: CD3+ жалпы лимфоциттер популяциясы 68,53%-дан 71,90%-ға дейін артты. Сонымен қатар, тимус қыртысының қосарлы позитивті лимфоциттері (CD4+CD8+) 1,18%-дан 1,96%-ға дейін жоғарылады. CD3+CD8+ жасушалар субпопуляциясы 36,30%-дан 37,96%-ға дейін өсті. Ең елеулі өзгеріс CD3+CD4+ Т-хелпер жасушаларының деңгейінде байқалды – 50,25%-дан 60,16%-ға дейін артты (р=0,001).

Бақылау тобында бұл көрсеткіштер бойынша статистикалық тұрғыдан маңызы бар айырмашылықтар анықталған жоқ.

Қорытынды. Пантогематоген қолданғаннан кейін CD4+ Т-хелпер жасушаларының деңгейі 50,3%-дан 60,2%-ға дейін артқаны байқалды (p=0,001).

1. Sharma J., Devanathan S., Sengupta A., Rajeshwari P. N. Assessing the prevalence of iron deficiency anemia and risk factors among children and women: A case study of rural Uttar Pradesh. Clinical Epidemiology and Global Health. 2024; 26: 101545. https://doi.org/10.1016/j.cegh.2024.101545

2. Kebede S.S., Asmelash D., Duguma T., Wudineh D., Alemayehu E., Gedefie A., Mesfin G. Global prevalence of iron deficiency anemia and its variation with different gestational age systematic review and meta-analysis, Clinical Nutrition Open Science. 2025; 59: 68-86. https://doi.org/10.1016/j.nutos.2024.12.002

3. De Moor V., Mesens T., Soulliaert S., van der Merwe H., Vergote S., Verheecke M., Page G., Lewi L. Iron deficiency anaemia (IDA) in pregnancy: Screening and management. Eur. J. Obstet. Gynecol. Reprod. Biol. X. 2025; 27: 100402. https://doi.org/10.1016/j.eurox.2025.100402

4. Ruiz de Viñaspre-Hernández R., Juárez-Vela R., Garcia-Erce J.A., Nanwani-Nanwani K., González-Fernández S., Gea-Caballero V., Larrayoz-Roldán I., Tovar-Reinoso A., Pozo-Herce P.D., Sanchez-Conde P., Tejada-Garrido C.I., Quintana-Diaz M. Iron deficiency anemia during pregnancy and maternal and neonatal health outcomes: A prospective study, Spain, 2021-2022. Heliyon. 2024; 11 (1): e41565. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e41565

5. Burayu E.T., Degefa B.D. Exploration of iron deficiency anemia and its associated factors among pregnant women seeking antenatal care in public health facilities of southwestern Ethiopia. A mixed study. AJOG Glob Rep. 2024; 4 (4): 100417. https://doi.org/10.1016/j.xagr.2024.100417

6. O’Toole F.E., Hokey E., McAuliffe F.M., Walsh J.M. The Experience of Anaemia and Ingesting Oral Iron Supplementation in Pregnancy: A Qualitative Study. Eur. J. Obstet. Gynecol. Reprod. Biol. 2024; 297: 111-119. https://doi.org/10.1016/j.ejogrb.2024.03.005

7. Mazhar M., Yang G., Liu Y., Liu M. Garlic Aids Iron Supplementation to Recover Iron Stores and Immune Function in Iron Deficiency Anemia In-Vivo. Current Developments in Nutrition. 2025; 9 (2): 107110. https://doi.org/10.1016/j.cdnut.2025.107110

8. Hu M., Zhou J., Qiu L., Song R., Qin X., Tan Z., Wang W., Liu R., Li Y., Mao Y., Li X., Li F.i, Wang X. Effects of soy protein on alleviating iron deficiency anemia in suckling rats with different iron supplements. Food Bioscience. 2024; 61: 104555. https://doi.org/10.1016/j.fbio.2024.104555

9. Deng J., Ramelli L., Li P.Y., Eshaghpour A., Li A., Schuenemann G., Crowther M.A. Efficacy of vitamin C with Fe supplementation in patients with iron deficiency anemia: a systematic review and metaanalysis. Blood Vessel. Thromb. Hemost. 2024; 1 (4): 100023. https://doi.org/10.1016/j.bvth.2024.100023

10. Campbell R.K., Dewage B.G., Cordero C., Maldonado L.E., Sotres-Alvarez D., Daviglus M.L., Argos M. Prevalence and Risk Factors of Iron Deficiency and Anemia in Women of Reproductive Age in the Hispanic Community Health Study/Study of Latinos. Curr. Dev. Nutr. 2024; 8 (8): 104419. https://doi.org/10.1016/j.cdnut.2024.104419

11. Суслов Н.И., Гурьянов Ю.Г. Продукция на основе пантогематогена. Механизмы действия и особенности применения. Новосибирск: Сибирское университетское издательство; 2004: 144.

12. Liu L., Sun J., Dong M., Jiao Y., Li Y., Hu W. Immunomodulatory effects and mechanisms research of deer antler water extract (DAWE) on cyclophosphamide-induced immunosuppressive mice based on metabolomics and microbiomics. Food Bioscience. 2024; 62: 105038. https://doi.org/10.1016/j.fbio.2024.105038

13. Dong Z., Coates D. Bioactive Molecular Discovery Using Deer Antlers as a Model of Mammalian Regeneration. J. Proteome. Res. 2021; 20 (5): 2167-2181. https://doi.org/10.1021/acs.jproteome.1c00003

14. Dufour C., Papadaki H., Warren A. Expert opinions for COVID-19 vaccination in patients with non-malignant hematologic diseases. https://2024.ehaweb.org/covid-19/eha-statement-oncovid-19-vaccines/recommendations-for-covid-19-vaccination-in-patients-with-hematologic-cancer/

15. Stoffel N.U., Drakesmith H. Effects of Iron Status on Adaptive Immunity and Vaccine Efficacy: A Review. Adv. Nutr. 2024; 15 (6): 100238. https://doi.org/10.1016/j.advnut.2024.100238

16. GBD 2016 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators. Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 328 diseases and injuries for 195 countries, 1990 – 2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. Lancet. 2017; 390 (10100): 1211-1259. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)32154-2

17. Jabara H.H., Boyden S.E., Chou J., Ramesh N., Massaad M.J., Benson H., Bainter W., Fraulino D., Rahimov F., Sieff C., Liu Z.J., Alshemmari S.H., Al-Ramadi B.K., Al-Dhekri H., Arnaout R., Abu-Shukair M., Vatsayan A., Silver E., Ahuja S., Davies E.G., Sola-Visner M., Ohsumi T.K., Andrews N.C., Notarangelo L.D., Fleming M.D., Al-Herz W., Kunkel L.M., Geha R.S. A missense mutation in TFRC, encoding transferrin receptor 1, causes combined immunodeficiency. Nat Genet. 2016; 48 (1): 74-78. https://doi.org/10.1038/ng.3465

18. Frost J.N., Tan T.K., Abbas M., Wideman S.K., Bonadonna M., Stoffel N.U., Wray K., Kronsteiner B., Smits G., Campagna D.R., Duarte T.L., Lopes J.M., Shah A., Armitage A.E., Arezes J., Lim P.J., Preston A.E., Ahern D., Teh M., Naylor C., Salio M., Gileadi U., Andrews S.C., Dunachie S.J., Zimmermann M.B., van der Klis F.R.M., Cerundolo V., Bannard O., Draper S.J., Townsend A.R.M., Galy B., Fleming M.D., Lewis M.C., Drakesmith H. Hepcidin-Mediated Hypoferremia Disrupts Immune Responses to Vaccination and Infection. Med. 2021; 2 (2): 164-179.e12. https://doi.org/10.1016/j.medj.2020.10.004

19. Savy M., Edmond K., Fine P.E., Hall A., Hennig B.J., Moore S.E., Mulholland K., Schaible U., Prentice A.M. Landscape analysis of interactions between nutrition and vaccine responses in children. J. Nutr. 2009; 139 (11): 2154S-218S. https://doi.org/10.3945/jn.109.105312

20. Brock J.H., Mulero V. Cellular and molecular aspects of iron and immune function. Proc. Nutr. Soc. 2000; 59 (4): 537-540. https://doi.org/10.1017/s002966510000077x

21. Iriarte-Gahete M., Tarancon-Diez L., Garrido-Rodríguez V., Leal M., Pacheco Y.M. Absolute and functional iron deficiency: Biomarkers, impact on immune system, and therapy. Blood Rev. 2024; 68: 101227. https://doi.org/10.1016/j.blre.2024.101227

22. Ganz T., Aronoff G.R., Gaillard C.A.J.M., Goodnough L.T., Macdougall I.C., Mayer G., Porto G., Winkelmayer W.C., Wish J.B. Iron Administration, Infection, and Anemia Management in CKD: Untangling the Effects of Intravenous Iron Therapy on Immunity and Infection Risk. Kidney Med. 2020; 2 (3): 341-353. https://doi.org/10.1016/j.xkme.2020.01.006

23. Jiang Y., Li C., Wu Q. Iron-dependent histone 3 lysine 9 demethylation controls B cell proliferation and humoral immune responses. Nat. Commun. 2019; 10: 2935. https://doi.org/10.1038/s41467-019-11002-5

24. Frost J.N., Wideman S.K., Preston A.E., Teh M.R., Ai Z., Wang L., Cross A., White N., Yazicioglu Y., Bonadonna M., Clarke A.J., Armitage A.E., Galy B., Udalova I.A., Drakesmith H. Plasma iron controls neutrophil production and function. Sci. Adv. 2022; 8 (40): eabq5384. https://doi.org/10.1126/sciadv.abq5384