Тау-кен өнеркәсібі жұмыскерлерінің денсаулығын қауіпке бағдарланған басқарудың негізі ретінде еңбек жағдайларын кешенді бағалау және кәсіптік қауіптерді саралау

Бұл мақалада тау-кен байыту кәсіпорны жұмыскерлерінің денсаулығын қауіпке бағдарланған басқару жүйесін қалыптастыру үшін еңбек жағдайларын интегралды бағалау тәсілін ғылыми тұрғыдан негіздеу мәселесі қарастырылады. Зерттеу алтын өндірудің толық циклын қамтитын өндірісте (карьерден бастап байыту фабрикасына дейін) жүргізілді. Өндірістік ортаның физикалық, химиялық және эргономиялық факторларына кешенді гигиеналық мониторинг жүргізілді.

Зерттеу нәтижелері денсаулыққа елеулі қатер төндіретін негізгі факторларды анықтауға мүмкіндік берді: жалпы вибрация, жоғары деңгейдегі шу, құрамында кремний диоксиді бар шаң, сондай-ақ уытты химиялық реагенттер. Сонымен қатар, операторлар мен басқарушы қызметкерлерде еңбек ауыртпалығы мен жүйке-психикалық жүктеменің жоғары деңгейі (еңбек жағдайының 3.2-3.3 кластары) тіркелді. Гигиеналық нормативтердің бірнеше мәрте асып түсуі вибрациялық ауру, кереңдік, силикоз және басқа да кәсіби аурулардың даму қаупінің жоғары екенін көрсетеді.

Интегралды бағалау негізінде кәсіптік қауіптердің сараланған тізілімі құрылып, негізгі қатерлердің алдын алуға бағытталған практикалық ұсыныстар әзірленді: цианидтерден қорғануды күшейту, шаң басу жүйелерін жетілдіру, шуды және вибрацияны азайту, ауыр физикалық жүктемені жеңілдету және психоэмоционалдық стрессті төмендету шаралары. Бұл шараларды еңбек жағдайларын үздіксіз жақсарту жүйесі аясында енгізу ұсынылады.

Зерттеу нәтижелері кәсіби қауіптерді басқарудағы кешенді әдістердің жұмыс орындарының жағдайын неғұрлым толық бағалауға мүмкіндік беретінін және алдын алу шараларын тиімді бағыттауға жағдай жасайтынын дәлелдейді. Мұндай модель «дені сау жұмыс орнын» құрудың сенімді негізі бола алады.

1. Ибраев С.А., Отаров Е.Ж., Тилемисов М.К., Жарылкасын Ж.Ж., Изденов А.К., Алексеев А.В. Условия труда и состояние здоровья работников горно-обогатительных производств. Медицина и экология. 2017; 4: 16-26.

2. Коршунов Г.М., Черкай З.Н., Мухина Н.В., Гридина Е.Б., Скударнов С.М. Профессиональные болезни рабочих в горнодобывающей промышленности. ГИАБ. 2012; 2: 5-10.

3. Rantanen J., Fedotov I. A. Standards, Principles and Approaches in Occupational Health Services //https://www.iloencyclopaedia.org/part-ii44366/occupational-health-services (дата обращения: 02.05.2025).

4. Измеров Н.Ф., Денисова Э.И. Профессиональный риск для здоровья работников. М.; 2003: 448.

5. Методические рекомендации «Гигиенические критерии оценки и классификация условий труда по показателям вредности и опасности факторов производственной среды, тяжести и напряженности трудового процесса» //https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35193093 (дата обращения: 02.05.2025).

6. Р 2.1.10.1920–04. Руководство по оценке риска для здоровья населения при воздействии химических веществ, загрязняющих окружающую среду //http://docs.cntd.ru/document/1200037399 (дата обращения: 02.05.2025).

7. International Organization for Standardization, ISO/IEC 31010:2019 Risk assessment techniques. Geneva; 2019: 127.

8. International Labour Organization (ILO). Work-related stress: a collective challenge. Geneva; 2016: 63.

9. Измеров Н.Ф., Бухтияров И.В., Прокопенко Л.В. Реализация Глобального плана действий ВОЗ по охране здоровья работающих в Российской Федерации. Медицина труда и промышленная экология. 2015; 9: 4-10.