Гиперсензитивті пневмонит: аурудың прогрессиясының этиопатогенетикалық механизмдері

Гиперсензитивті пневмонит (ГСП) — өкпенің созылмалы иммундық-қабыну ауруы, органикалық немесе бейорганикалық шығу текті ингаляциялық антигендердің қайталама әсерінен дамиды. Мақалада аурудың этиологиялық факторлары, патогенетикалық механизмдері және аймақтық таралу ерекшеліктері туралы қазіргі заманғы деректердің талдауы келтірілген.

Иммунопатогенездің негізгі буындары қарастырылған, оның ішінде Т-жасушалық иммундық жауаптың рөлі, цитокиндік реттеу және фиброгенез процестері сипатталған. Аурудың дамуында адамның генетикалық факторларының, мысалы, HLA полиморфизмдері мен теломерлердің қысқаруының маңыздылығы атап өтіледі.

Қабыну белсенділігі мен өкпе тініндегі фиброздық қайта құрылу процестерін көрсететін әлеуетті биомаркерлерді зерттеуге ерекше назар аударылған. Диагностиканың ерте кезеңінде қиындықтар мен себепті маңызды антигендерді анықтаудағы күрделілік мәселелері айқындалған. Жергілікті факторлар, соның ішінде климаттық және кәсіби әсерлер, сенсибилизациялану мен аурудың даму қаупіне ықпал етеді.

Сонымен қатар, соңғы зерттеулер нәтижелері гиперсензитивті пневмониттің фиброздық түрінің идиопатиялық өкпе фиброзымен молекулалық және морфологиялық деңгейде ұқсастығын көрсетеді. Бұл деректер фиброздық трансформация белгілерін уақтылы анықтау мен молекулалық биомаркерлерді клиникалық тәжірибеге енгізудің қажеттілігін айқындайды.

Қазақстанда ауқымды отандық зерттеулердің жеткіліксіздігін ескере отырып, жергілікті экологиялық және кәсіби факторлардың әсерін одан әрі зерттеу аймақтық антигендік әсер ету мен ауру ағымының ерекшеліктерін нақтылау үшін өзекті болып табылады.

1. Гиперсенситивный пневмонит Клинический протокол диагностики и лечения. https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=36576287

2. Alberti M.L. Hypersensitivity Pneumonitis: Diagnostic and Therapeutic Challenges. Front. Med. 2021; 8: 718299.

3. Hamblin M., Prosch H., Vašáková M. Diagnosis, course and management of hypersensitivity pneumonitis. Eur. Respir. Rev. 2022; 31: 163.

4. Raghu G. Diagnosis of hypersensitivity pneumonitis in adults. An official ATS/JRS/ALAT clinical practice guideline. NY; 2020: 36-69.

5. Calaras D., David A., Vasarmidi E., Antoniou K., Corlateanu A. Hypersensitivity Pneumonitis: Challenges of a Complex Disease. Can. Respir. J. 2024; 2024: 4919951. https://doi.org/10.1155/2024/4919951

6. Jung H.I. Nationwide Study of the Epidemiology, Diagnosis, and Treatment of Hypersensitivity Pneumonitis in Korea. J. Korean Med. Sci. 2024; 39 (10): 1-11.

7. Rittig A.H. Incidence, comorbidity and survival rate of hypersensitivity pneumonitis: A national population-based study. ERJ Open. Res. 2019; 5: 4.

8. Perez E.R.F. Epidemiology of hypersensitivity pneumonitis among an insured population in the United States: A claims-based cohort analysis. Ann. Am. Thorac. Soc. 2018; 15 (4): 460-469.

9. Okamoto T. Estimated prevalence and incidence of hypersensitivity pneumonitis in Japan. Allergol. Int. 2024; 74 (1): 66-71.

10. Watts M.M., Grammer L.C. Hypersensitivity pneumonitis. Allergy Asthma Proc. 2019; 40 (6): 425-428.

11. Fisher J.H. Baseline characteristics and comorbidities in the CAnadian REgistry for Pulmonary Fibrosis. BMC Pulm. Med. 2019; 19 (1): 1-9.

12. Rajan S.K. Progressive pulmonary fibrosis: an expert group consensus statement. Eur. Respir. J. 2023; 61: 3.

13. Dhooria S. Incidence, prevalence, and national burden of interstitial lung diseases in India: Estimates from two studies of 3089 subjects. PLoS One. 2022; 17(7): 1-14.

14. Zubairi A.B.S. National Registry of Interstitial Lung Disease from Pakistan. Cureus. 2021; 13: 4.

15. Karakatsani A. Epidemiology of interstitial lung diseases in Greece. Respir. Med. 2009; 103 (8): 1122-1129.

16. Zhang X., Igor B., Elena D., Olga R.G.O. Prevalence of occupational hypersensitivity pneumonitis: a systematic review and meta-analysis. Int. J. Env. Heal. Res. 2024; 34 (11): 3891-3908. https://doi.org/10.1080/09603123.2024.2333021

17. Morell F. Hypersensitivity Pneumonitis and (Idiopathic) Pulmonary Fibrosis Due to Feather Duvets and Pillows. Arch. Bronconeumol. 2021; 57 (2): 87-93.

18. Griese M. Chronic interstitial lung disease in children. Eur. Respir. Rev. 2018; 27: 147.

19. Costabel U., Miyazaki Y., Pardo A., Koschel D., Bonella F., Spagnolo P., Guzman J., Ryerson C.J., Selman M. Hypersensitivity pneumonitis. Nat. Rev. Dis. Primers. 2020; 6 (1): 65. https://doi.org/10.1038/s41572-020-0191-z

20. Nasser M., Larrieu S., Boussel L., SiMohamed S., Bazin F., Marque S., Massol J., Thivolet-Bejui F., Chalabreysse L., Maucort-Bo-ulch D., Hachulla E., Jouneau S., Le Lay K., Cottin V. Estimates of epidemiology, mortality and disease burden associated with progressive fibrosing interstitial lung disease in France (the PROGRESS study). Respir. Res. 2021; 22 (1): 162. https://doi.org/10.1186/s12931-021-01749-1

21. Trushenko N.V. Retrospective study of predictors of pulmonary fibrosis progression in hypersensitivity pneumonitis. Meditsinskiy Sov. 2025; 19 (5): 67-76.

22. Choe J. Serial changes of CT findings in patients with chronic hypersensitivity pneumonitis: imaging trajectories and predictors of fibrotic progression and acute exacerbation. Eur. Radiol. 2021; 31 (6): 3993-4003.

23. Dasgupta S., Bhattacharya A., Abhijit R. D., Roy Chowdhury S.C.K. Risk factors associated with mortality in hypersensitivity pneumonitis: a meta-analysis. ExpertRev. Respir. Med. 2022; 16 (7): 801.

24. Trushenko N.V., Suvorova O.A., Pershina E.S., Nekludova G.V., Chikina S.Y., Levina I.A., Chernyaev A.L., Samsonova M.V., Tyurin I.E., Mustafina M.K., Yaroshetskiy A.I., Nadtochiy N.B., Merzhoeva Z.M., Proshkina A.A., Avdeev S.N. Predictors of Progression and Mortality in Patients with Chronic Hypersensitivity Pneumonitis: Retrospective Analysis of Registry of Fibrosing Interstitial Lung Diseases. Life (Basel). 2023; 13 (2): 467. https://doi.org/10.3390/life13020467

25. Barnes H., Jones K., Blanc P. The hidden history of hypersensitivity pneumonitis. Eur. Respir. J. 2022; 59 (1): 2100252. https://doi.org/10.1183/13993003.00252-2021

26. Petnak T., Moua T. Exposure assessment in hypersensitivity pneumonitis: A comprehensive review and proposed screening questionnaire. ERJ Open Res. 2020; 6 (3): 1-14.

27. Avdeev S.N. Hypersensitivity pneumonitis. Pulmonologiya. 2021; 31 (1): 88-99.

28. Sullivan A. Bird Fancier’s lung: An underdiagnosed etiology of dyspnea. Respir. Med. Case Reports. 2020; 31: 101288.

29. Onishi Y., Kawamura T., Higashino T., Kagami R., Hirata N.M.K. Clinical features of chronic summer-type hypersensitivity pneumonitis and proposition of diagnostic criteria. Respir. Investig. 2020; 58 (1): 59-67. https://doi.org/10.1016/j.resinv.2019.09.003

30. Gomes M.L., Morais A., Cavaleiro Rufo J. The association between fungi exposure and hypersensitivity pneumonitis: a systematic review. Porto Biomed. J. 2021; 6 (1): e117.

31. Kongsupon N., Walters G.I., Sadhra S.S. Occupational causes of hypersensitivity pneumonitis: A systematic review and compendium. Occup. Med. (Chic. Ill). 2021; 71 (6-7): 262-266.

32. Chhor L. A case of hot tub lung secondary to mycobacterium avium complex in Victoria, Australia. Respirol. Case Reports. 2024; 12 (2): 4-7.

33. Corbitt M., Deller D. Hot tub lung machine. Respirol. Case Reports. 2020; 8 (9): 1-3.

34. Patel A., Hasany A., Tarlo S.M. Occupational hypersensitivity pneumonitis after polyurethane adhesive exposure. C. Can. Med. Assoc. J. 2022; 194 (29): 1027-1030.

35. Churg A. Hypersensitivity pneumonitis: new concepts and classifications. Mod. Pathol. 2022; 35: 15-27.

36. Raghu G. Idiopathic Pulmonary Fibrosis (an Update) and Progressive Pulmonary Fibrosis in Adults: An Official ATS/ERS/JRS/ALAT Clinical Practice Guideline. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 2022; 205 (9): 18-47.

37. Barnes H. Hypersensitivity pneumonitis: Current concepts in pathogenesis, diagnosis, and treatment. Allergy Eur. J. Allergy Clin. Immunol. 2022; 77 (2): 442-453.

38. Ley B. Rare protein-altering telomererelated gene variants in patients with chronic hypersensitivity pneumonitis. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 2019; 200 (9): 1154-1163.

39. Buendía-Roldán I., Santiago-Ruiz L., Pérez-Rubio G., Mejía M., Rojas-Serrano J., Ambrocio -Ortiz E., Benítez-Valdez G., Selman M., Falfán-Valencia R. A major genetic determinant of autoimmune diseases is associated with the presence of autoantibodies in hypersensitivity pneumonitis. Eur. Respir. J. 2020; 56 (2): 1901380. https://doi.org/10.1183/13993003.01380-2019

40. Yang M.M., Wolters P.J. Cut from the Same Cloth: Similarities between Hypersensitivity Pneumonitis and Idiopathic Pulmonary Fibrosis. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 2022; 205 (1): 4-6.

41. Kolb M., Vašáková M. The natural history of progressive fibrosing interstitial lung diseases. Respir. Res. 2019; 20 (1): 1-8.

42. Sadeleer L.J. Lung Microenvironments and Disease Progression in Fibrotic Hypersensitivity Pneumonitis. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 2022; 205 (1): 60-74.

43. Furusawa H. Chronic hypersensitivity pneumonitis, an interstitial lung disease with distinct molecular signatures. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 2020; 202 (10): 1430-1444.

44. Simons I.A., Korevaar D.A., Denswil N.P., Maitland-van der Zee A.H., Nossent E.J., Duitman J.W.; P4O2 consortium. Prognostic biomarkers for the development of progressive pulmonary fibrosis in hypersensitivity pneumonitis: a systematic review. Eur. Respir. Rev. 2025; 34 (176):240282. https://doi.org/10.1183/16000617.0282-2024

45. Nukui Y., Yamana T., Masuo M., Tateishi T., Kishino M., Tateishi U., Tomita M., Hasegawa T., Aritsu T., Miyazaki Y. Serum CXCL9 and CCL17 as biomarkers of declining pulmonary function in chronic bird-related hypersensitivity pneumonitis. PLoS One. 2019; 14 (8): e0220462. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0220462

46. Yoshihisa N. Periostin as a predictor of prognosis in chronic bird-related hypersensitivity pneumonitis. Allergol. Int. 2019; 68: 363-369.

47. Ejima M., Okamoto T., Suzuki T., Miyazaki Y. Role of serum surfactant protein-D as a prognostic predictor in fibrotic hypersensitivity pneumonitis. Respir. Investig. 2022; 60 (3): 369-378. https://doi.org/10.1016/j.resinv.2021.12.003

48. Sánchez-Díez S., Munoz X., Ojanguren I., Romero-Mesones C., Espejo D., Villar A., Gómez-Olles S., Cruz M.J. YKL-40 and KL-6 Levels in Serum and Sputum of Patients Diagnosed With Hypersensitivity Pneumonitis. J. Allergy Clin. Immunol. Pract. 2022; 10 (9): 2414-2423. https://doi.org/10.1016/j.jaip.2022.06.031

49. Trushenko N.V., Nikolenko A.M., Suvorova O.A., Avdeev S.N. Biomarkers and genetic predictors of hypersensitivity pneumonitis. Pulmonologiya. 2024; 34 (6): 896-903. https://doi.org/10.18093/0869-0189-2024-34-6-896-903

50. Bolotova E.V., Yurkova Yu.G., Gilevich I.V., Shul’zhenko L.V. Changes in the serum level of matrix metalloproteinases and surfactant proteins in patients with hypersensitivity pneumonitis. Pulmonologiya. 2025; 35 (5): 686-693. https://doi.org/10.18093/0869-0189-2025-35-5-686-693

51. Pereira J.O., Fernandes V., Alfaro T.M., Freitas S., Cordeiro C.R. Diagnosis of Fibrotic Hypersensitivity Pneumonitis: Is There a Role for Biomarkers? Life (Basel). 2023; 13 (2): 565. https://doi.org/10.3390/life13020565

52. Moll S.A., Wiertz I.A., Vorselaars A.D.M. Change in Serum Biomarker CA 15-3 as an Early Predictor of Response to Treatment and Survival in Hypersensitivity Pneumonitis. Lung. 2020; 198: 385-393.

53. Adderley N., Humphreys C.J., Barnes H., Ley B., Premji Z.A.J.K. Bronchoalveolar lavage fluid lymphocytosis in chronic hypersensitivity pneumonitis: a systematic review and meta-analysis. Eur. Respir. J. 2020; 56 (2): 2000206. https://doi.org/10.1183/13993003.00206-2020

54. Sobiecka M., Szturmowicz M., Lewandowska K.B., Barańska I., Zimna K., Łyżwa E., Dybowska M., Langfort R., Radwan-Röhrenschef P., Roży A., Tomkowski W.Z. Bronchoalveolar Lavage Cell Count and Lymphocytosis Are the Important Discriminators between Fibrotic Hypersensitivity Pneumonitis and Idiopathic Pulmonary Fibrosis. Diagnostics (Basel). 2023; 13 (5): 935. https://doi.org/10.3390/diagnostics13050935

55. Freitas C., Lima B., Melo N., Mota P., Novais-Bastos H., Alves H., Sokhatska O., Delgado L.M.A. Distinct TNF-alpha and HLA polymorphisms associate with fibrotic and non-fibrotic subtypes of hypersensitivity pneumonitis. Pulmonology. 2023 (4): 63-69.